Khi xem ảnh một điện thờ hoặc một giá hầu, màu sắc thường cho biết nhiều hơn phần chú thích. Đỏ, trắng, xanh và vàng tạo thành một cách nhận diện trực quan các miền tự nhiên trong hệ thống Tứ phủ.
1. Từ Tam phủ đến Tứ phủ
Hồ sơ UNESCO về thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ nhắc ba miền: trời, nước, núi và rừng. Trong quá trình phát triển, hệ thống Tứ phủ được diễn giải với bốn miền: Thiên phủ, Thoải phủ, Nhạc phủ và Địa phủ. Cách bài trí và cách gọi có thể khác nhau theo địa phương, vì vậy không nên dùng một sơ đồ duy nhất để phán xét mọi bản đền.
2. Đỏ: Thiên phủ
Màu đỏ thường gắn với Thiên phủ, miền trời. Trong ảnh Tam Toà Thánh Mẫu thuộc hồ sơ UNESCO, vị Mẫu ở trung tâm mặc màu đỏ. Sắc đỏ dễ xuất hiện ở áo, khăn, lọng và các chi tiết trang trí, nhưng một món đồ màu đỏ đứng riêng lẻ chưa đủ để xác định toàn bộ ý nghĩa của ban thờ.
3. Trắng: Thoải phủ
Màu trắng thường gắn với Thoải phủ, miền nước. Những đường thêu sóng, thủy ba, rồng hoặc cảnh sông nước có thể làm rõ thêm liên hệ này. Trong thực hành, sắc trắng có thể ngả kem hoặc ánh bạc tùy chất liệu và thời kỳ của trang phục.
4. Xanh: Nhạc phủ
Màu xanh thường gắn với Nhạc phủ, miền rừng núi. Hoa lá, chim thú, cảnh sơn lâm và các sắc xanh đậm nhạt tạo nên một nhóm hình ảnh giàu liên tưởng đến tự nhiên. Đây cũng là ví dụ rõ về cách mỹ thuật giúp kể địa vực và tính cách của nhân vật trong nghi lễ.
5. Vàng: Địa phủ
Trong khung Tứ phủ phổ biến hiện nay, màu vàng thường được liên hệ với Địa phủ, miền đất. Tuy nhiên, có nơi cách phối thờ hoặc diễn giải Tam phủ khiến mối quan hệ giữa Địa phủ và Nhạc phủ không hoàn toàn giống sơ đồ quen thuộc. Khác biệt ấy phản ánh lịch sử dung hợp và truyền thống địa phương.
6. Đừng biến màu sắc thành công thức bói đoán
Hệ màu Tứ phủ giúp đọc trang phục và không gian nghi lễ; nó không phải bảng tra để tự suy ra vận mệnh, bệnh tật hay “căn” của một người. Việc gán mọi màu sắc trong đời sống cho một thông điệp tâm linh dễ dẫn đến nội dung sai lệch và thương mại hóa.
Khi xem một hình ảnh, nên đọc màu cùng các dấu hiệu khác: nhân vật, đạo cụ, lời văn, địa điểm và lời giải thích của cộng đồng thực hành. Một chi tiết chỉ có nghĩa đầy đủ khi nằm trong tổng thể.
Màu sắc trong Tứ phủ là ngôn ngữ nhận diện; muốn hiểu đúng phải đọc cả bối cảnh quanh nó.
